FIIની ઐતિહાસિક વેચવાલી: ભારતીય શૅરોમાંથી ₹6.02 લાખ કરોડ પાછા ખેંચ્યા, હવે વાપસી ક્યારે?

ભારતીય શૅરબજારમાં વિદેશી રોકાણકારો એટલે કે FII લાંબા સમયથી વેચવાલી કરી રહ્યા છે. જેએમ ફાઈનાન્સિયલના 30 ઓક્ટોબરના રિપોર્ટ મુજબ સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીના 24 મહિનામાં FIIએ ભારતીય શૅરોમાંથી અંદાજે રૂ. 5.56 લાખ કરોડ કાઢ્યા છે. ઓક્ટોબરમાં અંદાજે રૂ. 47,000 કરોડની વધુ વેચવાલીને ઉમેરવામાં આવે તો કુલ આંકડો લગભગ રૂ. 6.02 લાખ કરોડ થઈ જાય છે. આ એક ઐતિહાસિક વેચવાલી છે. રિપોર્ટ મુજબ જૂન 2026 સુધીના 12 મહિનામાં એફઆઈઆઈની નેટ વેચવાલી અંદાજે રૂ. 3.76 લાખ કરોડ હતી, જે તે સમય સુધીનો 12 મહિનાનો સૌથી મોટો આઉટફ્લો હતો. આ પહેલા માર્ચ 2026 સુધીના 12 મહિનામાં અંદાજે રૂ. 1.33 લાખ કરોડની વેચવાલી રિપોર્ટમાં નોંધાયેલો સૌથી મોટો ડેટા હતી. માર્ચ 2026માં અંદાજે રૂ. 1.33 લાખ કરોડની વેચવાલી એક મહિનાની સૌથી વિક્રમી વેચવાલી હતી.

ક્યારે અને કેવી રીતે એફઆઈઆઈ પાછા આવશે

જેએમ ફાઈનાન્સિયલના રિપોર્ટ મુજબ શૅરબજારનું સસ્તુ થવું અને કંપનીઓની કમાણીમાં સુધારા FIIને પાછા લાવવા માટે પર્યાપ્ત નથી. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં રાહત મળે અને ત્યાર બાદ સતત રોકાણ દેખાય તો વિદેશી રોકાણકારોના પાછા ફરવાનો મજબૂત સંકેત મળી શકે છે.

FIIએ ક્યારે અને કેટલાક રૂપિયા કાઢ્યા?

FII દ્વારા વેચવાલીનો સિલસિલો સતત ત્રણ નાણાકીય વર્ષથી ચાલીરહ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025માં FIIએ અંદાજે રૂ. 1.40 લાખ કરોડ, નાણાકીય વર્ષ 2026માં અંદાજે રૂ. 2.06 લાખ કરોડ અને નાણાકીય વર્ષ 2027માં સપ્ટેમ્બર સુધીમાં અંદાજે રૂ. 1.19 લાખ કરોડની નેટ વેચવાલી કરી. ઓક્ટોબરના ડેટા જોડતા નાણાકીય વર્ષ 2027માં અત્યાર સુધીની વેચવાલી અંદાજે રૂ. 1.66 લાખ કરોડ થઈ જાય છે.

રિપોર્ટમાં ઐતિહાસિક આંકડાના આધારે જણાવાયું છે કે માર્ચ 2026 સુધીના 12 મહિનામાં FIIની અંદાજે રૂ. 1.33 લાખ કરોડની નેટ વેચવાલી અગાઉની 12 મહિનાની વેચવાલીનો રેકોર્ડ હતો. ત્યાર પછી જૂન 2026 સુધીના 12 મહિનામાં તે વધીને અંદાજે રૂ. 3.76 લાખ કરોડ થઈ ગઈ. એટલે કે વેચવાલીનો આકાર જૂના રેકોર્ડથી ઘણો વધી ગયો.

ઘરેલુ રોકાણકારોએ ભારતીય બજારના સહારે

FIIએ શેરો વેચ્યાનો અર્થ એ નથી કે તેટલી જ રકમ બજારમાંથી બહાર જતી રહી. વિદેશી રોકાણકારો પહેલાથી લિસ્ટેડ શૅર વેચે છે તો કોઈ બીજા રોકાણકારો તેને ખરીદે છે. રિપોર્ટ મુજબ છેલ્લા 12 મહિનામાં ઘરેલુ સંસ્થાગત રોકાણકારો એટલે કે DIIએ અંદાજે રૂ. 8.62 લાખ કરોડના શૅર ખરીદ્યા, તેમાં મ્યુચ્યુઅલ ફંડે અંદાજે રૂ. 5.02 લાખ કરોડના શૅર ખરીદ્યા છે.આ સમયમાં FIIએ સેકન્ડરી બજારમાં અંદાજે રૂ. 3.67 લાખ કરોડના શૅર વેચ્યા. સેકન્ડરી બજાર એ જગ્યા છે જ્યાં રોકાણકાર પહેલાથી લિસ્ટેડ શૅર ખરીદે અને વેચે છે. તેનાથી વિપરિત, પ્રાઈમરી માર્કેટ જેને આઈપીઓ માર્કેટ પણ કહેવાય છે ત્યાં કંપની નવા શૅર જાહેર કરે છે.

રિપોર્ટનો એક મહત્વનો ઐતિહાસિક આંકડો એ છે કે FII લિસ્ટેડ શૅરોમાં વેચવાલી કરી રહી હતી પરંતુ નવા શૅરોના વેચાણમાં પણ ભાગ લેતા રહી. એટલે કે તેમાં રોકાણ કરતી રહી. છેલ્લા 12 મહિનામાં તેમણે પ્રાઈમરી માર્કેટ અને અન્ય ઓફ-માર્કેટ સોદામાં અંદાજે રૂ. 86,500 કરોડનું રોકાણ કર્યું. પ્રાઈમરી માર્કેટમાં છેલ્લા 51 મહિનામાં 50 વખત તેમનું રોકાણ પોઝિટિવ રહ્યું. ભારતીય શૅરોમાં FIIની હિસ્સેદારી જૂન 2026માં 14.2 ટકા હતી જ્યારે DIIની ભાગીદારી 18.9 ટકા હતા. ઘરેલુ રોકાણકારોની ખરીદીએ વિદેશી વેચવાલીની અસર ઘણે અંશે મર્યાદિત કરવી દીધી.

ભારતના સારા આર્થિક ગ્રોથ છતાં એફઆઈઆઈ દૂર કેમ?

એક રિપોર્ટમાં જાન્યુઆરી 2006થી સપ્ટેમ્બર 2026 સુધીના 249 મહિનાના આંકડામાં જીડીપી ગ્રોથ, વ્યાજદરોનું અંતર, કંપનીઓની કમાણી, વેલ્યુએશન, રૂપિયા અને ક્રૂડ ઓઈલની સાથે FIIના રોકાણનો ડેટા તપાસવામાં આવ્યો. આ રિપોર્ટનું વિશ્લેષણ કહે છે કે જીડીપી ગ્રોથ અને એફઆઈઆઈ રોકાણ વચ્ચે મજબૂત સીધો સંબંધ નથી. રિપોર્ટ મુજબ ભારતનું અર્થતંત્ર પહેલા ત્રિમાસિકમાં 7.8 ટકાના દરે વૃદ્ધિ પામ્યું, પરંતુ તે જ ત્રિમાસિકમાં FIIએ અંદાજે રૂ. 1.26 લાખ કરોડના શૅર વેચ્યા. એટલે કે સારો ગ્રોથ વિદેશી રોકાણકારોને ખરીદી માટે પ્રેરિત નથી કરતો.

કંપનીઓની કમાણીમાં સુધારો રોકાણકારો માટે સારા સંકેત છે. રિપોર્ટમાં નિફ્ટી 50ની કમાણી પહેલા ત્રિમાસિકમાં વાર્ષિક આધારે 12.9 ટકા વધવા અને બીજા ત્રિમાસિકમાં 20.6 ટકા વધાનો અંદાજ વ્યક્ત કરાયો છે. આમ છતાં રિપોર્ટ તેને એફઆઈઆઈના પાછા ફરવાનું કારણ નથી માનતી.

ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ FII માટે મહત્વના

ભારત તેની જરૂરિયાતના અંદાજે 88 ટકા ક્રૂડ ઓઈલની આયાત કરે છે. ઓઈલ મોંઘું થતા દેશનું આયાત બિલ વધી જાય છે. તેનાથી રૂપિયો, મોંઘવારી અને ચાલુ ખાતા પર દબાણ વધે છે. રિપોર્ટ મુજબ 2021 પછી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ અને FIIના રોકાણ વચ્ચે સંબંધ પહેલા કરતાં વધુ મહત્વનો થઈ ગયો છે. 2016 પછી જે સાત મહિનામાં બ્રેન્ટ ક્રૂડનો સરેરાશ ભાવ પ્રતિ બેરલ રૂ. 9,870થી ઉપર રહ્યો, તેમાં છ મહિનામાં FIIની નેટ વેચવાલી કરતા જોવા મળ્યા છે. આ મહિનાઓમાં સરેરાશ અંદાજે રૂ. 38,500 કરોડની માસિક વેચવાલી થઈ. તેનાથી વિપરિત બ્રેન્ટ ક્રૂડ પ્રતિ બેરલ 7,050 ડોલરથી નીચે રહેવાથી સરેરાશ અંદાજે રૂ. 6,600-રૂ. 8,500 કરોડનું માસિક રોકાણ આવ્યું.

FIIની વેચવાલી પર રૂપિયા અને ટેક્સની અસર

રિપોર્ટ મુજબ રૂપિયાની નરમાઈ એફઆઈઆઈની વેચવાલીનો પહેલાથી મળતો સંકેત નથી. આંકડામાં એફઆઈઆઈ રોકાણ આગળ રૂપિયાની ચાલ સાથે જોડાતું જોવા મળ્યું, પરંતુ રૂપિયાની પાછલી ચાલ આગામી મહિનાના રોકાણના અંદાજો લગાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ નથી. સરળ ભાષામાં આ રિપોર્ટ રૂપિયાને એફઆઈઆઈના રોકાણનું થર્મોમીટર માને છે, પ્રારંભિક ટ્રીગર નહીં.

ભારતમાં લિસ્ટેડ શૅરો પર એફપીઆઈના શોર્ટ ટર્મ કેપિટલ ગેઇન પર 20 ટકા અને લોન્ગ ટર્મ ગેઈન પર 12.5 ટકા ટેક્સ છે. રિપોર્ટના અંદાજ મુજબ આ ટેક્સ વિદેશી રોકાણકારોના રૂપિયાવાળા રિટર્નને ડોલરમાં બદલ્યા પછી સરેરાશ અંદાજે 2.2 ટકા ઘટાડી દે છે. રિપોર્ટમાં ભારતીય બજારોમાંથી FIIની વેચવાલીની ટેક્સને બીજું કારણ માનવામાં આવ્યું છે. ટેક્સમાં રાહત મદદ કરી શકે છે, પરંતુ એકલા તેનાથી વેચવાલીનો દોર ખતમ થવાની આશા નથી.

સંભવિત આઉટલૂક

જેએમ ફાઈનાન્સિયલે ક્રૂડ ઓઈલ અને એફઆઈઆઈના રોકાણ અંગે ત્રણ સંભવિત સ્થિતિઓ રજૂ કરી છે, જે આ રિપોર્ટનો માત્ર અંદાજ છે. 45 ટકા સંભાવનાવાળા વચ્ચેના પરિદૃશ્યમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલનો ભાવ અંદાજે રૂ. 9,400થી રૂ. 10,810 પ્રતિ બેરલના દાયરામાં રહી શકે છે. આ સ્થિતિમાં નાણાકીય વર્ષ 2028 દરમિયાન અંદાજે રૂ. 94,000 કરોડથી રૂ. 1.41 લાખ કરોડનું નેટ રોકાણ થવાની સંભાવના છે. આ સિવાય પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ ઘટવાની 25 ટકા સંભાવનાવાળા આઉટલૂકમાં ઓઈલ રૂ. 7,520થી રૂ. 8,460 પ્રતિ બેરલ સુધી આવી શકે છે. આ સ્થિતિમાં નાણાકીય વર્ષ 2028માં અંદાજે રૂ. 1.88- રૂ. 2.35 લાખ ખરોડનું રોકાણ આવવાનો અંદાજ છે. તણાવ વધવાની 30 ટકા સંભાવનાવાળા આઉટલૂકમાં ઓઈલ થોડા મહિના માટે રૂ. 11,750 પ્રતિ બેરલથી ઉપર જઈ શકે છે. રિપોર્ટ આ સ્થિતિમાં નાણાકીય વર્ષ 2028 દરમિયાન અંદાજે રૂ. 94,000 કરોડની નેટ વેચવાલીનો અંદાજ છે. રિપોર્ટ મુજબ એઈઆઈઆઈના પાછા ફરવાની પુષ્ટી માટે ઓઈલના ભાવમાં રાહત અને ત્યાર પછી સતત ત્રણ મહિના સુધી નેટ રોકાણ જોવું જોઈએ.

આ પણ જૂઓ

Watch onYouTube