તિજોરીનું સોનું હવે ઉધારીનો સહારો: બેંકોની ગોલ્ડ લોન ₹5.6 લાખ કરોડે પહોંચી

ગુજરાતીમાં કહેવત છે કે દેવુ કરીને પણ ઘી પીવો, ભારતીયો કદાચ હવે તેનું જ અનુસરણ કરી રહ્યા હોય તેવુ લાગે છે. તેઓ આના માટે જાણે ઘરમાં પડેલું સોનું ગીરવે મૂકીને પણ નાણા મેળવી રહ્યા છે. આના પગલે બેન્કોની ગોલ્ડ લોન 5.6 લાખ કરોડ પર પહોંચી ગઈ છે. માતાની બંગડી હોય કે લગ્નમાં મળેલો હાર—ઘરનું સોનું માત્ર ઘરેણું નથી, મુશ્કેલ સમયમાં કામ આવે તેવી આશા પણ છે. ગોલ્ડ લોનના વધતા આંકડા આ સહારાનું મહત્વ બતાવે છે. જોકે આ વૃદ્ધિને માત્ર પરિવારોની આર્થિક મુશ્કેલી સાથે જોડવી અધૂરી સમજણ છે. ભારતીય પરિવારોમાં સોના સાથે એક અલગ જ લાગણી જોડાયેલી હોય છે. કોઈ બંગડીમાં માતાની વર્ષોની બચત સમાયેલી હોય છે, તો કોઈ હારમાં લગ્નની યાદો. તિજોરીમાં સાચવી રાખેલા આ દાગીના પહેરવા માટે જ નથી હોતા. ઘણી વાર તેમની પાછળ એક વિશ્વાસ હોય છે—“ક્યારેક જરૂર પડશે તો કામ આવશે.” ગોલ્ડ લોનમાં થયેલો મોટો વધારો હવે આ વિશ્વાસને આર્થિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવ્યો છે. ઑગસ્ટ 2026માં બેંકોની સોના સામેની બાકી લોન આશરે ₹5.6 લાખ કરોડ હતી, જે એક વર્ષ અગાઉની સરખામણીએ આશરે 83% વધુ છે. Reutersના અહેવાલમાં RBIના આંકડાને ટાંકીને આ માહિતી આપવામાં આવી છે.

એક વર્ષમાં રોજ સરેરાશ ₹696 કરોડનો વધારો

RBIના આંકડા આધારિત ઉપલબ્ધ સંકલન મુજબ, બેંકોની ‘Loans against gold jewellery’ શ્રેણીમાં બાકી લોન એક વર્ષમાં ₹3,05,342 કરોડથી વધીને ₹5,59,468 કરોડ થઈ હતી. એટલે આશરે ₹2.54 લાખ કરોડનો વધારો. આ તફાવતને 365 દિવસમાં વહેંચીએ તો રોજ સરેરાશ ₹696 કરોડ થાય છે. અહીં એક મહત્વનો તફાવત સમજવો જરૂરી છે. તેનો અર્થ એવો નથી કે બેંકો દરરોજ માત્ર ₹696 કરોડની નવી ગોલ્ડ લોન આપતી હતી. આ બાકી લોનની કુલ રકમમાં થયેલા ચોખ્ખા વધારાની દૈનિક સરેરાશ છે બેંકો ઉપરાંત નોન-બેન્કિંગ ફાઇનાન્સ કંપનીઓ એટલે કે NBFCની ગોલ્ડ લોન પણ ઑગસ્ટમાં આશરે ₹3.6 લાખ કરોડ હતી. ઉપરના બંને આંકડા ઉમેરીએ તો સરવાળો આશરે ₹9.2 લાખ કરોડ થાય છે.

એ જ બંગડી સામે હવે વધુ લોન મળી શકે

ગોલ્ડ લોનની રકમ વધવા પાછળ માત્ર ઉધારીની જરૂરિયાત વધી હોવી એકમાત્ર કારણ નથી. સોનાના ભાવ પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. RBI ગવર્નરે સમજાવ્યું છે કે સોનાનું મૂલ્ય વધે ત્યારે એ જ સોના સામે વધુ લોન મેળવવાની પાત્રતા ઊભી થઈ શકે છે. એટલે લોનની રકમ વધી હોય, પરંતુ તેની સામે ગીરવે મુકાયેલા દાગીનાનું વજન એટલા જ પ્રમાણમાં વધ્યું હોય તે જરૂરી નથી.  સરળ રીતે કહીએ તો તિજોરીની બંગડી એ જ હોઈ શકે છે, પરંતુ તેનું મૂલ્ય વધતાં તેની સામે મળતી લોન મોટી થઈ શકે છે. આંકડામાં લોનના વર્ગીકરણની અસર પણ સામેલ છે. RBIની નોંધ અનુસાર, મે 2024થી એક બેંકે કૃષિ લોનની એક શ્રેણીને રિટેલ હેઠળની ‘Loans against gold jewellery’ શ્રેણીમાં ખસેડી હતી. તેથી આ શ્રેણીમાં દેખાતા સમગ્ર વધારાને નવી ઉધારી ગણવી યોગ્ય નથી.

શું ઘરના ખર્ચ માટે દાગીના ગીરવે મૂકાઈ રહ્યા છે?

શાળાની ફી ભરવાની હોય, સારવાર માટે નાણાં જોઈએ કે દુકાનમાં નવો માલ લાવવાનો હોય—આવી જરૂરિયાતોમાં સોનું નાણાકીય સહારો બની શકે છે. પરંતુ ઉપરના કુલ આંકડા જણાવતા નથી કે કેટલા લોકોએ કયા હેતુથી લોન લીધી. તેથી “પરિવારો હવે રોજિંદા ખર્ચ ચલાવવા માટે જ સોનું ગીરવે મૂકી રહ્યા છે” એવો વ્યાપક નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. વધતી ગોલ્ડ લોન ચિંતનનો વિષય છે; દરેક ઘરમાં સંકટ હોવાનો પુરાવો નથી. આ ચર્ચાનો સૌથી લાગણીસભર ભાગ કદાચ આંકડાની બહાર છે. પરિવાર માટે દાગીનાનું મૂલ્ય તેના વજન અને બજારભાવ કરતાં ઘણું વધારે હોય છે. લોન લેતી વખતે મળતી રકમ જેટલી જ મહત્વની વાત તેને પરત ચૂકવવાની ક્ષમતા છે. ઘરનું સોનું મુશ્કેલીમાં સહારો બની શકે છે. એ સહારો ફરી તિજોરીમાં પાછો આવે—પરિવાર માટે સાચી રાહત એ છે.

આ પણ જુઓઃ

Watch onYouTube